Płynem pomiarowym stosowanym w naszych podzielnikach Optronic jest
heksanol - substancja o wzorze chemicznym C6H13OH. Ciecz ta jest nieszkodliwa,
pozbawiona przykrego zapachu, została oceniona pozytywnie pod względem zdrowotnym
przez Państwowy Zakład Higieny w Warszawie (Ocena Higieniczna nr B-421/93).
 

Jedną z istotnym cech naszego systemu jest stosowanie skal zużycia oznakowanych liczbą (numer skali). Skala zużycia dobrana jest indywidualnie do danego typu grzejnika (uwzględnia jego wymiary, konstrukcję i charakterystykę cieplną), w ten sposób że wartość wskazania odpowiada wartości zużycia.

Drugą metodę stosowaną przez inne firmy rozliczeniowe jest stosowanie tzw. współczynników oceny grzejników. W praktyce rozwiązanie to polega na tym, że każdy podzielnik otrzymuje identyczną skalę, natomiast jego wskazania są następnie mnożone przez ten współczynnik.

Parametry uwzględnione przy konstrukcji różnych skal zużycia obliczane są w oparciu o algorytmy określone w Polskiej Normie PN EN 835 dla podzielników kosztów ogrzewania działających na zasadzie parowania. Norma ta jest podstawą dla Aprobaty Technicznej wydawanej przez Centralny Ośrodek Badawczy Techniki Instalacyjnej "Instal" z siedzibą w Warszawie dopuszczającej tego typu urządzenia do obrotu w Polsce. Nr naszej Aprobaty - AT / 97 - 01 - 0262.

 

Odparowanie zimne podzielnika kosztów ogrzewania polega na odparowaniu cieczy
pomiarowej w temperaturze pomieszczenia bez oddawania ciepła przez grzejnik.
Dla zminimalizowania (ograniczenia) wpływu parowania zimnego na wynik rozliczenia
kapilara napełniona jest cieczą pomiarową powyżej punktu zerowego, odcinek ten
od 0 do N ma długość 15 mm. Dodatkowo kapilara jest przepełniona powyżej punktu
N - długość przepełnienia wynosi ok. 1mm. Rzeczywisty naddatek cieczy pomiarowej
w kapilarze podzielnika kosztów ogrzewania Optronic wynosi ok. 15mm. Jest to ilość,
która całkowicie zabezpiecza rzetelność rozliczenia przy występowaniu procesu parowania
zimnego w ciągu okresu letniego. Zgodnie z obiektywnymi badaniami prędkość
parowania cieczy w temperaturze 20oC wynosi 0,002258 mm/h.

Ta ilość odparowanej (odcinek skali od 0 do N) cieczy nie jest brana pod uwagę
przy rozliczeniu.

Norma PN EN 835 przewiduje, że naddatek ten powinien wystarczyć przynajmniej
na 120 dni parowania przy temperaturze cieczy pomiarowej 20oC, natomiast dla systemu
ogrzewania o średniej obliczeniowej temperaturze czynnika grzejnego poniżej 60°C
na co najmniej 220 dni przy temperaturze cieczy pomiarowej jak wyżej.

Norma PN EN 835 odnosi się do tego zjawiska również pośrednio wprowadzając
pojęcie tzw. stosunku wskazania, który stanowi iloraz wartości szybkości wskazywania
przy temperaturze 50oC i 20oC. W przypadku naszego podzielnika wartość ta wynosi
ok. 13, tzn. że w temperaturze 50oC ciecz paruje ok. 13-krotnie szybciej niż w temp. 20oC.
Unikając szczegółowych rozważań najogólniej można powiedzieć, że im stosunek ten
jest większy tym mniejszy wpływ zimnego odparowania na dokładność podziału kosztów
ogrzewania. Stosunek parowania był na zlecenie naszej firmy przedmiotem badania
laboratoryjnego w Niemczech
(Prof. Dr inż. G. Zöllner, Wyższa Szkoła Techniczna w Mannheim).
 

Konstrukcja naszego podzielnika Optronic jest wynikiem 30- letnich doświadczeń
w tej dziedzinie. Jego rozwiązania uniemożliwiają:
Ingerencję z zewnątrz (np. uzupełnianie płynu bez widocznych śladów trwałego uszkodzenia)
Zniekształcenie wyników wskazań w wyniku wprowadzenia różnych działań zewnętrznych
(izolacja, schładzanie ), z wyjątkiem nawiewu w kierunku urządzenia strumieniem powietrza
z wentylatora z prędkością 0,6 m/s przy odległości 2m (w ten sposób uzyskano
zmniejszenie zużycia o 32%)
 

Atest higieniczny dla całkowicie bezpiecznego płynu pomiarowego Heksanol
stosowanego w naszym podzielniku jest załączany do dokumentów technicznych i ofertowych
przekazywanych do spółdzielni mieszkaniowych, które są naszymi partnerami umownymi.
Jest on za pośrednictwem spółdzielni dostępny dla wszystkich zainteresowanych.
Wręczanie każdemu mieszkańcowi kopii atestu przy np. kilku lub kilkunastu tysiącach
mieszkań w spółdzielni jest - naszym zdaniem - nieuzasadnione ekonomicznie.
 

Pojemność kapilary jest wynikiem jej następujących wymiarów: długość 128mm,
w tym część robocza 105mm i 15mm przepełnienie do parowania zimnego.
Średnica wewnętrzna 2mm +/- 0,05. Ilość cieczy w naszej kapilarze stanowi 10% ilości
cieczy w tradycyjnej ampułce. Tj. cylindrycznej ampułce o średnicy wewnętrznej ok. 5 mm.
 

System rozliczeniowy bazuje na okresie rozliczeniowym, który obejmuje 12 miesięcy,
a więc zarówno okres grzewczy (na ogół 7 miesięcy), jak i letni. Z punktu widzenia systemu
rozliczeniowego nie jest istotne, w którym miesiącu okres rozliczeniowy zaczyna się
i w którym kończy się, ponieważ po zakończeniu każdego okresu rozliczeniowego następuje
bezpośrednio początek nowego okresu rozliczeniowego i w 12-miesięcznym okresie
rozliczeniowym mamy zawsze trwający na ogół 7 miesięcy sezon grzewczy i 5 miesięcy
sezon letni, "niegrzewczy". Nie ma też znaczenia, w którym miesiącu zostanie wymieniona
kapilara. Powinna być wymieniona dla danej nieruchomości po lub przed zakończeniem
danego okresu rozliczeniowego w terminie uzgodnionym z zarządcą budynku.
Występują okresy rozliczeniowe np. 1.10. do 30.09., w których odczyt następuje
po zakończeniu sezonu grzewczego, np. w maju, czerwcu, czy też wrześniu.
 

Nie! Norma PN EN 835 jednoznacznie określa, że bezpośrednio po odczycie następuje
wymiana kapilary.

Takie rozwiązanie gwarantuje, że wizyta osób odczytujących w Państwa mieszkaniu
jest niezbędna jedynie raz w roku. Zatem jeśli odczytujemy podzielniki np.; w maju,
to i w maju następuje wymiana kapilar.
 

Miejsce montażu grzejnika jest ściśle określone i uzależnione od rodzaju i typu grzejnika.
W naszym systemie rozliczeniowym każdy grzejnik, na którym odbywa się montaż jest
ewidencjonowany i charakteryzowany w oparciu o katalog grzejników sporządzony przez
COBRTI Instal.
Zgodnie z polską normą PN EN 835, oraz zgodnie z polskimi warunkami technicznymi montażu miejsce montażu podzielnika kosztów znajduje się w połowie długości grzejnika
i na 75% jego wysokości (mierząc do środka podzielnika), co przedstawiamy
na poniższym szkicu:

Dla grzejników o wysokości do 469 mm (rzadko występujących), punkt montażu znajduje
się w środku geometrycznym grzejnika.

Podzielnik kosztów można zamontować dokładnie w środku długości grzejnika tylko wtedy,
gdy grzejnik ma parzystą ilość elementów. W przypadku nieparzystej ilości elementów
obowiązuje jednolita zasada montażu podzielnika z przesunięciem w stronę zaworu
z głowicą termostatyczną.

Skala robocza w podzielnikach jest skalą nie liniową uwzględnia ona m.in. nieliniową
prędkość parowania cieczy w zależności od jej poziomu w kapilarze, konstrukcję,
wymiary i charakterystykę cieplną grzejnika. Sposób jej opracowania jest zgodny
z normą Polską PN EN 835.
 

PKO są przyrządami rejestrującymi zużycie ciepła w oparciu o ilość odparowanej cieczy
w zależności od temperatury grzejnika i czasu rejestracji. Miejsce montażu grzejnika
nie ma w związku z tym wpływu na jego wskazania. Wyższa temperatura otoczenia
niwelowana jest przez skalę parowania zimnego (opis punkt 3).

W krajach Unii Europejskiej w przeważającej części istnieją regulacji prawne,
z których wynika - ustalona na bazie kilkudziesięciu lat doświadczeń w dziedzinie
indywidualnych rozliczeń - zależność między kosztami stałymi a zmiennymi.
W niniejszych regulacjach prawnych przyjęto zasadę, że koszty stałe (niezależne od zużycia)
powinny kształtować się w przedziale 30-50, natomiast koszty zmienne (zależne od zużycia)
w przedziale 50-70% ogółu kosztów ciepła zużywanego do ogrzewania.

W rozliczeniach kosztów centralnego ogrzewania stosowane są docelowo
12 - miesięczne okresy rozliczeniowe. Fakt ten wynika z wymagań
Polskiej Normy PN EN 835 ustanowionej przez Polski Komitet Normalizacyjny
dnia 18 marca 1999.

Wybór 12-miesięcznych okresów rozliczeniowych jest podyktowany względami praktycznymi:
gwarantuje jednakową długość kolejnych okresów rozliczeniowych, a jednocześnie ich
"ciągłość", tzn. następny dzień po zakończeniu "starego" okresu rozliczeniowego
jest pierwszym dniem "nowego" okresu rozliczeniowego. Z uwagi na obserwowaną
w ostatnich latach niestabilność klimatu w Polsce trudno jest przewidzieć nie tylko długość
sezonu grzewczego, jak również moment jego zakończenia. Dlatego wybór 12-miesięcznego
okresu rozliczeniowego jest nawet z praktycznego punktu widzenia bardzo korzystny,
co znalazło odzwierciedlenie w Normie PN EN 835.

Warto jest również zwrócić uwagę na to, że w większości regionów kraju odbiorcy ciepła
(a więc i spółdzielnie mieszkaniowe) rozliczają się z dostawcami ciepła w systemie
"dwuczłonowym" - koszt ogrzewania budynku (węzła cieplnego) składa się z kosztów
"zużycia" wynikających ze zużycia ciepła mierzonego za pomocą licznika ciepła
w jednostkach fizycznych (GJ, MWh; i te koszty "powstają" wyłącznie w sezonie grzewczym)
oraz kosztów "stałych", mających charakter opłaty "abonamentowej" płaconej
przez 12 miesięcy, ściśle powiązanej z mocą odbiorników ciepła (grzejników)
zainstalowanych w budynkach. Powyższy fakt również przemawia za 12-miesięcznymi
okresami rozliczeniowymi.

Nie ma oczywiście reguły bez wyjątków - zdarza się, że wyjątkowo, co ma jednak charakter "jednorazowy", stosowane są inne, niż 12-miesięczne okresy rozliczeniowe
- ma to miejsce np. przy pierwszym okresie rozliczeniowym, bądź wtedy,
gdy Zarządca zmienia terminy okresów rozliczeniowych.

Nie! Podzielnik nie jest licznikiem i działa na zupełnie innej zasadzie!

Pierwszym, niestety błędnym skojarzeniem, jest utożsamienie zasady działania podzielnika
z zasadą działania licznika zimnej wody. Licznik zimnej wody jest urządzeniem pomiarowym
- każdy jego wzrost wskazania oznacza wzrost zużycia a co za tym idzie i kosztów,
a jednocześnie wartości jego wskazań są wyrażone w jednostkach fizycznych, w przypadku
wody w metrach sześciennych. Licznik zimnej wody działa "w pojedynkę", tzn. mieszkaniec
może bez trudu określić np. miesięczne zużycie wody w jego mieszkaniu i związane z nim
koszty bez konieczności sprawdzania, ile zimnej wody zużyli jego sąsiedzi...

Zasada działania podzielnika jest zupełnie inna! Podzielnik nie jest urządzeniem pomiarowym,
lecz jest urządzeniem wskaźnikowym. Za pomocą podzielników kosztów zamontowanych
w mieszkaniu określamy procentowy udział ciepła oddawanego przez grzejniki w mieszkaniu
w odniesieniu do całkowitego zużycia ciepła w budynku (wzgl. węźle cieplnym).

Żeby można było określić wspomniany powyżej procentowy udział, podzielnik nie może
działać "w pojedynkę", jak licznik ciepła, lecz w "towarzystwie", tzn. do określenia
procentowego udziału naszego mieszkania w zużyciu ciepła przez budynek potrzebna
jest nie tylko suma wskazań podzielników w naszym mieszkaniu, lecz również musimy
znać sumę wskazań podzielników w całym budynku (wzgl. węźle cieplnym).

Co więcej, występujący poza sezonem grzewczym wzrost wskazań podzielnika wywołany
nieznacznym "zimnym" parowaniem cieczy w kapilarze nie powoduje wzrostu kosztów
naszego mieszkania, ponieważ koszty ogrzewania budynku, które mają być podzielone,
pozostają niezmienione.

"Myślę, że powinniśmy płacić za faktyczny pobór ciepła, a nie za to, co nagrzeje Słońce"
- tego typu obawy, że występujące nieznaczne parowanie cieczy w kapilarze poza sezonem
grzewczym będzie powodowało zwiększenie kosztów ogrzewania, zgłasza wielu rozliczanych
po raz pierwszy użytkowników podzielników kosztów. Otóż obawy te są całkowicie
nieuzasadnione!

Sprawa dotyczy tzw. zimnego parowania dyfuzyjnego. Przed i po sezonie grzewczym
a także wtedy, gdy instalacja grzewcza nie pracuje, także mamy do czynienia z odparowaniem
cieczy w kapilarze podzielnika. Jest ono - dzięki specyficznym własnościom fizycznym cieczy
w kapilarze - hexanolu - kilkunastokrotnie mniejsze od odparowania efektywnego
pochodzącego od pracującego grzejnika, a z uwagi na to, że zachodzi ono u wszystkich
użytkowników, nie ma ono istotnego wpływu na ustalony w sezonie grzewczym procentowy
udział oddawania ciepła przez grzejniki w mieszkaniu w odniesieniu do zużycia ciepła
w całym budynku.

Podsumowując, parowanie "zimne" nie podnosi kosztów ogrzewania mieszkania,
bo ustalone w sezonie grzewczym proporcje w zużyciu ciepła pozostają zachowane,
a koszty ogrzewania budynku wyznaczone przez odczyt licznika ciepła w budynku
po zakończeniu sezonu grzewczego pozostają nie zmienione!

Trzeba pamiętać, że wynik Państwa rozliczenia (nadpłata bądź niedopłata) powstaje przez porównanie wniesionych przez Państwa zaliczek na poczet centralnego ogrzewania w sezonie rozliczeniowym i kosztów ogrzewania mieszkania wyznaczonych przy pomocy podzielników kosztów.

Bywa czasami, że wysokość Państwa zaliczek na poczet ogrzewania nie zmienia się - z różnych przyczyn - przez kilka sezonów grzewczych. Natomiast - niestety - koszty energii cieplnej systematycznie rosną. Dlatego też nierzadko zdarza się, że zaliczki, jakie jeszcze w poprzednich sezonach wystarczały na pokrycie kosztów ciepła i zapewniały Państwu nadpłatę jako wynik rozliczenia, w bieżącym rozliczeniu - z uwagi na wzrost cen ciepła, bądź jego większe zużycie spowodowane "ostrzejszą" zimą - nie wystarczają na pokrycie powstałych kosztów i rozliczenie daje w wyniku niedopłatę.

Oczywiście, mamy w tym przypadku do czynienia z całkowitym nieporozumieniem! Cena kreski nie jest przez nikogo z góry ustalana, wynika ona bezpośrednio z rozliczenia: cena 1 kreski wynika z podzielenia kosztów "zmiennych" nieruchomości przez ilość wszystkich odczytanych na podzielnikach kresek z uwzględnieniem m.in. współczynników korygujących niekorzystne położenie mieszkań, szacowania zużycia dla mieszkań "nieodczytanych", "nieopomiarowanych", bądź później "opomiarowanych". Koszty "zmienne" nieruchomości to oczywiście ta część całkowitych kosztów ogrzewania nieruchomości, która - zgodnie z przyjętym kluczem podziału kosztów - jest dzielona proporcjonalnie do ujętych w rozliczeniu kresek.